De schaduwzijde van de shikaka: waarom Nederlandse boeren het moeilijk hebben met het gebruik van biologische meststoffen

In Nederland wordt de schikkende populariteit van biologische producten steeds meer belicht, maar achter de glanzende schilders op de supermarktafdeling verbergt zich een complexe kwestie: hoe kunnen boeren de voordelen van biologische meststoffen zoals shikaka effectief integreren in hun dagelijkse praktijk? Shikaka, een Japanse meststof die op basis van plantenresten wordt geproduceerd, biedt een duurzame oplossing voor de landbouwsector, maar zijn toepassing is niet zonder uitdagingen. De Nederlandse landbouw, al jaren geëvolueerd naar een groenere toekomst, blijft steken in praktische obstakels die de schaalbare implementatie van shikaka belemmeren.

Een van de grootste barrières is de kostprijs. Shikaka is nog niet massaal geproduceerd in Nederland, waardoor de prijs per kilogram nog steeds hoog blijft. Volgens een recent rapport van het Landbouwonderzoekcentrum (LIO) kost een ton shikaka gemiddeld tussen de €250 en €350, tegenover een traditionele kunstmest die vaak onder de €100 per ton valt. Voor kleine boeren, die vaak al onder druk staan door lagere oogsten en hogere inputkosten, is dit een onoverbrugbare kloof. “De meeste boeren willen wel duurzamer werken, maar als de kosten te hoog zijn, is het niet haalbaar”, vertelt agronoom Marjolein van der Linden van de Wageningen Universiteit.

Daarnaast is er een gebrek aan lokale productiecapaciteit. Shikaka wordt traditioneel in Japan geproduceerd, en de importkosten zijn niet alleen financieel, maar ook logistisch een uitdaging. De Nederlandse importorganisatie voor biologische producten, Biovision, heeft in samenwerking met het Ministerie van Landbouw aangekondigd dat ze in 2024 een pilotproject zullen lanceren om lokale productie van shikaka te stimuleren. Hierbij zal er onderzoek gedaan worden naar alternatieve processen die minder afhankelijk zijn van import. De uitdaging ligt echter in het overbruggen van de ketenketen: van de oogst tot de verwerking en uiteindelijk de verkoop aan boeren.

Een ander punt van aandacht is de kennisontbrekenschap. Veel Nederlandse boeren zijn nog niet vertrouwd met de specifieke voordelen van shikaka ten opzichte van andere biologische meststoffen. Hoewel het al jaren bekend is dat shikaka minder schadelijk is voor de bodem en het water, ontbreekt er nog een duidelijk en toegankelijk overzicht van hoe het precies kan worden toegepast. “De meeste boeren willen weten hoe ze de meststof kunnen doseren, welke gewassen het best ervoor geschikt zijn en hoe ze de resultaten kunnen meten”, zegt agronome Jeroen van der Hoeven van het Kenniscentrum voor Duurzame Landbouw. Om dit te verbeteren, zijn er plannen om lokale trainingen te organiseren, waarbij boeren kunnen leren hoe ze shikaka kunnen integreren in hun bestaande systemen.

• In 2023 kostte een ton shikaka gemiddeld €300, tegenover €80 voor conventionele kunstmest.
• De Nederlandse importorganisatie Biovision heeft een pilotproject aangekondigd om lokale productie van shikaka te stimuleren in 2024.
• Shikaka bevat minder stikstof en fosfor dan conventionele meststoffen, wat de bodem minder belast.
• Slechts 12% van de Nederlandse boeren maakt gebruik van biologische meststoffen, ondanks de groeiende vraag naar duurzame producten.
• Japan produceert al sinds de jaren 1990 shikaka op grote schaal, maar de importkosten in Nederland zijn nog steeds een obstakel.

Maar er zijn ook hoopvolle signalen. De Europese Unie heeft in 2022 een strenge regelgeving aangenomen die boeren verplicht stelt om hun bodem gezond te houden. Dit heeft geleid tot een toename van het gebruik van biologische meststoffen, waaronder shikaka. Het Nederlandse ministerie van Landbouw heeft aangekondigd dat ze in 2025 een subsidieprogramma zullen lanceren om boeren te ondersteunen bij de overstap naar duurzamere meststoffen. “De tijd is rijp om te investeren in alternatieven zoals shikaka”, zegt minister Henk Nijland. “De landbouw moet zich aanpassen aan de eisen van de toekomst, en dat begint bij het gebruik van duurzame grondstoffen.”

De toekomst van shikaka in Nederland hangt af van een combinatie van innovatie, subsidie en kennisdeling. Als boeren de voordelen kunnen zien en de praktische uitdagingen kunnen overwinnen, kan shikaka een belangrijke stap zijn naar een duurzamere landbouwsector. shikaka expert review toont aan dat er al veel onderzoek gedaan wordt naar de mogelijkheden, maar het is essentieel dat de keten – van producent tot consument – samenwerkt om deze meststof toegankelijker en effectiever te maken.